خداوند برای هدایت انسانها به سوی توحید و کمال و سعادتِ دنیا و آخرت، پیامبرانی را همراه شریعت و کتاب فرستاد و برای صیانت و تداوم آن و هدایت افراد جامعه و تفسیر ثقل اکبر یعنی قرآن مجید، اهل بیت عصمت و طهارت – علیهم السلام- را منصوب و معرفی فرمود([۱])، تا در پرتو راهنمایی آنها انسانهای جایز الخطا، در فهم دین و قرآن و عمل به آنها از راه مستقیم دور نشوند.
ابتدا باید معنی امامت را بدانیم: امام و خلیفه پیامبر از نظر مسلمانان کسی است که وظایف پیامبر- صلی الله علیه وآله- (به استثنای مساله آوردن شریعت) را بر عهده دارد.
مهمترین این وظایف عباتنداز:
۱ـ تبیین مفاهیم قرآن کریم و حل معضلات آن «لتبین للناس ما نزل الیهم([۲])».
۲ـ بیان بقیه احکام شرعی و مسایل جدید.
۳ـ حفظ مسلمین از تفرقه و اختلاف.
۴ـ تربیت افراد جامعه.
۵ـ برقراری عدل و امنیت.
۶ـ حفظ مرز و مال و جان مسلمین. چنین شخصی باید مورد عنایت خاص الهی، حاصل علوم نبوی و مصون از خطاء و گناه باشد بدیهی است تعیین چنین فردی (معصوم) از سطح علم و دانش امت فراتر است([۳])، زیرا عصمت امری پنهانی است و جز خداوند که عالم به اسرار درونی است کسی از آن آگاه نیست پس تعیین امام باید به دست خداوند باشد.
دلایل فراوان عقلی و نقلی در مورد لزوم نصب امام توسط خداوند موجود است; به عنوان نمونه:
– دلیل عقلی:
شکی نیست که انسانهای عادی مرتکب خطاء و اشتباه و گاهی مرتکب معصیت می شوند اگر برای تفسیر قرآن و بیان احکام و مسائل جدید فرد معصومی نباشد لازم می آید انسانها به حق و سعادت نرسند و از آنجا که غیر از خدا کسی نمی تواند پی به عصمت، افراد ببرد. پس خداوند برای تأمین غرض (رسیدن به کمال و سعادت) بعد از پیامبر (ص) دوازده امام معصوم را فرستاده که در سایه علم و عصمت بشر را از لغزش و گمراهی نجات دهند و هر امامی در زمان خود به تفسیر و تبیین قرآن و احکام و مسایل جدید پرداخته تا نوبت به امام دوازدهم (ع) رسید که بخاطر عناد و کثرت دشمنان و مصالحی که خدا می داند به اذن الهی غایب شده اند و در عصر غیبت هم وظیفه ی اصلی امامت را انجام می دهند چنانکه در کتاب ینابیع الموده از پیامبر (ص) نقل شده: قسم به کسی که مرا به نبوت مبعوث کرده مردم از نور «امام عصر (عج)» استفاده می کنند گرچه او غایب است همانطوریکه استفاده می کنند از نور خورشید گرچه در پس ابرها غایب باشد([۴]).
– دلیل نقلی:
۱ـ قرآن مجید دستو رداده که «اطاعت از خداوند و پیامبر اولوالامر کنید([۵])» شکی نیست که پیامبر (ص) معصوم بوده اند. « اطیعوا الله و الرسول([۶])» می فهماند که اطاعت و پیروی پیامبر همان اطاعت و پیروی از خداست بدون هیچ قید و شرطی پس لابد پیغمبر هم معصوم است; همینطور اولوالامر که اطاعت شان در ردیف بلکه عین اطاعت خدا و پیامبر قرار گرفته است باید معصوم باشند و گرنه قرآن حکم به اطاعت مطلق نمی نمود. چنانکه در مورد والدین با اینکه سفارش زیاد کرده لکن قید و مرز آورده که «و ان جاهداک لتشرک بی ما لیس لک به علم فلا تطعهما([۷]); یعنی پدر و مادر اگر دستور به شرک (ناروا) دادند اطاعت ممنوع است.
چون شناخت معصوم به عهده معصوم است، باید امام از جانب خدا و پیامبر معرفی شود و هر کسی را که خدا خواسته باشد و لیاقت و شایستگی آن را داشته باشد امامت را به او می دهد نه اینکه مردم او را تعیین کنند.
۲ـ قرآن مجید می فرماید «و اذا ابتلی ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انی جاعلک للناس اماماً قال و من ذریتی قال لاینال عهدی الظالمین([۸])» در این آیه صحبت از مقام و مرتبه جدید برای ابراهیم (ع) شده یعنی امامت و این غیر از نبوت است چون نبوت را قبل از وعده امامت که در این آیه اشاره شده است داشته بود; این آیه مربوط به اواخر عمر حضرت ابراهیم (ع) است بدلیل اینکه سخن از ذریه (فرزندان) خود به میان آورده و خبر ولادت و فرزند دار شدن را ملائک در اواخر عمر حضرت ابراهیم (ع) آوردند «یا ویلتا أألد و انا عجوز و هذا بعلی شیخاً ان هذا لشیء عجیب([۹])» علاوه بر دلیل سابق آیه ی مورد بحث می گوید وقتی ابراهیم از عهده تمام امتحانات موفق برآمد مقام امامت را به او دادیم و شکی نیست که ابراهیم (ع) در جریان امتحانات نظیر شکستن بت ها، هجرت به مکه و ذبح حضرت اسماعیل مقام نبوت را داشته([۱۰]). از این دو آیه (اولوالامر و عهد) به وضوح دو مطلب به دست می آید:
الف) نصب امام ( اولوالامر، سرپرست جامعه اسلامی و مرجع علمی، سیاسی و اجتماعی) از جانب خدا است.
ب) چنین شخصی باید معصوم باشد چون خطاکار یا گناهکار ظالم است(حداقل بر نفس خودش)([۱۱]).
قرطبی از مفسرین اهل سنت می گوید: جماعتی از علما با این آیه (عهد) استدلال کرده اند که امام باید اهل عدل، احسان، فضل و قادر بر اقامه عدل باشد و بر همین اساس، پسر زبیر و حسین بن علی رضی الله عنه، بر خلیفه قیام کردند و اهل عراق و علمای آنها بر حجّاج و اهل مدینه بر بنی امیه قیام کردند([۱۲]).
چنانکه فخر رازی هم می گوید: این آیه دلالت دارد که منصب امام و ریاست در دین به ظالمین نمی رسد([۱۳]).


[۱]– ابی عبدالله حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین (بیروت دار المعرفه) ج۳، ص۱۰۹: قال (ص) انی قدر ترک فیکم الثقلین احدهما اکبر من الاخر کتاب الله و عترتی… ثم اخذبید علی (رضی) فقال من کنت مولاه فهذا ولیه… هذا حدیث صحیح علی شرط الشیخین.
[۲]– نحل/۴۴٫
[۳]– آیه الله جعفر سبحانی، منشور عقاید امامیه (مؤسسه امام صادق (ع)، زمستان ۷۶) صفحات ۱۶۷ ـ ۱۶۵٫
[۴]– شیخ سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی، ینابیع الموده (دار الاسووه، چاپ اول، ۱۴۱۶ هـ ق) ج۳، ص۲۳۸٫
[۵]– نساء/۵۹٫
[۶]– آل عمران/۱۳۲٫
[۷]– عنکبوت/۸٫
[۸]– بقره/۱۲۴٫
[۹]– هود/۷۳٫
[۱۰]– علامه محمد حسین طباطبایی، المیزان (مؤسسه اعلمی بیروت، چاپ سوم) ج۱، ص۲۶۷٫
[۱۱]– شریف مرتضی، الثافی (تهران، مؤسسه الصادق، تهران، چاپ دوم) ج۱، ص۳۶٫
[۱۲]– ابی عبدالله محمد بن احمد قرطبی، الجامع لاحکام القرآن (بیروت، دار احیاء تراث العربی) ج۲، ص۱۰۸٫
[۱۳]– فخر رازی، تفسیر کبیر (طبع سوم) ج۳، ص۳۷، سطر ۴٫
مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه
جستجو
حسینیه اعظم زنجان

مسجد حسینیه اعظم زنجان به عنوان دومین قربانگاه جهان اسلام بعد از منا و پایتخت شور و شعور حسینی در ایران است. ثبت دسته عزاداری هشتم محرم برابر با شب تاسوعای حسینی به عنوان دهمین میراث معنوی ایران، دلیل منحصر به فرد بودن این حرکت معنوی و آستان مقدس و صد البته توجهات خاصه حضرت سید الشهداء (ع) به این مکان مذهبی است که شهرت و آوازه آن را به برکت معنویت خاص این مسجد و اعتقاد قلبی ارادتمندان حضرت امام حسین (ع) جهانی کرده است.
زنجان، خیابان فردوسی تلفن: ۰۲۴۳۳۳۲۳۰۳۰

X

برنامه هفتگی :

دوشنبه ها: دعای توسل بعدازنماز مغرب و عشا

پنجشنبه ها: زیارت عاشورا ساعت ۱۰ شب

جمعه ها: دعای ندبه ساعت ۷:۳۰ صبح