پیش‎درآمد[۱]
در تعریف غیر دقیق روان شناسى گفته مى شود: علم رفتار. رفتارى که در علم روان شناسى مورد بررسى قرار مى گیرد، انواع و اقسام رفتارها را شامل مى شود.
با تقسیمى که خود روان شناسان دارند، روان شناسى را به شاخه هاى مختلف تقسیم مى کنند: ۱٫ رفتار ظاهرى ارادى; ۲٫ رفتارهاى غریزى که در حیوانات و انسان ها و هر موجودى که داراى غریزه است دیده مى شود; ۳٫ رفتار فیزیولوژى، مربوط به سوخت و ساز درونى بدن به ویژه فیزیولوژى مغز و اعصاب که در آن، امورى مثل احساس شادى و غم و ترس و امثال این ها، مورد بحث قرار مى گیرد; ۴٫ رفتار تعادل حیاتى مثل احساس گرسنگى و سیرى و یا احساس تشنگى و سیرابى کردن.
روان شناسى بنابر آن معنایى که در ابتدا به ذهن ما مى آید نیست و این طور نیست که از ارزش و کاربرد آن کم شود. اگر به اصطلاح طلبگى بخواهیم روان شناسى را تعریف کنیم، یعنى همه ى رفتارهاى جوانحى و جوارحى را شامل مى شود; بنابر این موضوع علم روان شناسى، رفتار است و هدف روان شناسى بررسى این رفتار است; به این صورت که خود روان شناسان طى چهار جمله بیان مى کنند: ۱٫ توصیف رفتار و این که این رفتار چیست و به چه ترتیبى عینیت پیدا مى کند; ۲٫ تبیین رفتار; یعنى علت یابى رفتار; اگر یک رفتار غریزى شکل مى گیرد، روان شناس علت آن را بیان مى کند و اگر یک رفتار ارادى شکل مى گیردبه دنبال بررسى علت آن رفتار است; ۳٫ قدم سومى که روان شناس بر مى دارد این است که به دنبال توصیف و تبیین; در نتیجه امکان پیش بینى رفتار براى عالمان روان شناسى فى الجمله میسر مى شود; ۴٫ تغییر رفتار که در واقع نوعى کاربرد علم روان شناسى است و به تناسب در بعضى از شاخه هاى علم روان شناسى از تغییر رفتار هم تحت عنوان یک هدف نام برده مى شود.
شاخه هاى مختلفى براى این علم متصور است که هر کدام به گوشه اى از این مباحث اشاره دارد. بنده در این جا فقط در حد نام اشاره اى مى کنم: روان شناسى رشد، روان شناسى فیزیولوژى، روان شناسى اجتماعى، روان شناسى تربیت، روان شناسى شخصیت، روان شناسى بالینى، روان شناسى انگیزش و هیجان، روان شناسى مشاوره و مدت زمانى است که روان شناسى دین هم به عنوان شاخه اى که در روان شناسى رسمیت یافته است مطرح شده است و به خاطر نو بودن آن، مطالب آن به فراوانى دیگر شاخه ها نمى رسد.
روش هایى که در این علم به کار گرفته مى شود، تحت عنوان روش تجربى نام برده مى شود. خود روش تجربى داراى زیر فصل هایى است مثل روش آزمایشى و نیمه آزمایشى، روش میدانى، روش هم بستگى. روش تعقلى و فلسفى در علم اصطلاحى روان شناسى کم تر کار برد دارد و یا به تعبیر برخى اصلا جایى در روان شناسى ندارد.
روش نقلى نیز چه تاریخى باشد چه تعبدى، مثل آن چه ما در آیات و روایات داریم، در علم اصطلاحى روان شناسى جایى ندارد.
روان شناسى مدت زمانى است که شکل علمى خودش را به دست آورده است.در حدود صد تا صد و ده سال حالت تجربى خود را شکل داده است. بسیارى از مطالب روان شناسى، قبل از این زمان هم در کتاب ها و رشته هاى علمى دیگر وجود داشته است; از جمله در فلسفه که بسیارى از مباحث روان شناسى مطرح شده است. در کتاب هاى علم النفس فلسفه ى خودمان اگر مراجعه کنیم، مطالب بسیارى هست که با مطالب روان شناسى امروز، مناسبت خاصى دارد.
کاربردهایى که براى روان شناسى مطرح است، در هر کوى و برزن براى خود جایى باز کرده است. این علم در درمان بیمارى هاى روانى، بسیار خود را نشان داده است. این طور نبوده که در همه جا موفق بوده باشد، ولى توفیقاتى هم داشته است.
در نهاد تعلیم و تربیت، شاخه هاى مختلف دارد. در مهد کودک و آموزش و پرورش و آموزش عالى و هر نهادى که به نوعى با نهاد تعلیم و تربیت در ارتباط است، روان شناسى توانسته سهم قابل توجهى به دست آورد.
در روان شناسى رشد، در برخورد ما با افراد مختلف و طبقات مختلف سنّى و شغلى و تحصیلى، تفاوت بسیارى ایجاد مى شود.
در روان شناسى اجتماعى، موضوعات مختلفى از کار بردهاى روان شناسى به حساب مى آید. در اخلاق و مباحث سلامت روانى، قضاوت، کار تبلیغات، جنگ روانى و دین، بیش ترین سهم را روان شناسى اجتماعى دارد.
در حوزه ى علمیه هم توانایى خدماتى براى این علم متصوّر است. واحدهاى درسى مناسبى است که بر نوع طلبه ها لازم است آن را یاد بگیرند; مثل واحد بهداشت روانى، روان شناسى تربیت و …. استفاده دیگرى که حوزه مى تواند از این علم بکند، در امر مشاوره است. مشاوره هایى که طى یک دو سال اخیر در حوزه رایج شده، توفیق نسبتاً خوبى داشته است و بحمدالله رو به گسترش مى باشد.
خدمت دیگرى که این علم مى تواند به حوزه هاى علمیه بکند، انجام بعضى از پژوهش هاى میدانى است که مى تواند در اختیار پژوهش گران و مسئولان حوزوى قرار گیرد که در تصمیم گیرى ها مؤثر باشد.
هم اکنون در خدمت حجت الاسلام و المسلمین غروى هستیم، ابتدا ایشان صحبتى دارند و بعد به سؤالات عزیزان پاسخ مى دهند.
گفتنى است که آقاى غروى در مورد روان شناسى مطالعات زیادى داشته اند و صاحب تألیف و مدیر گروه روان شناسى مؤسسه ى امام خمینى(قدس سره)هستند; هم چنین مدیر گروه روان شناسى دانشکده ى حوزه و دانشگاه هستند.

——————————————————————————–
[۱] . از: حجت الاسلام و المسلمین کاویانى.

مطالب مرتبط

X
شروع برنامه عزاداری دهه ی محرم هرشب از ساعت 21:30