پیش درآمد[۱]
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث از دین و تربیت همیشه مورد توجه اندیشمندان تربیتی بوده و بشر همواره به دنبال آرمان‎خواهی و کمال‎طلبی خود در شیوه‎های تربیتی به دین و ارزش‎های الهی علاقه وافری نشان می‎داده است. هر چند پس از رنسانس و گسترش علم‎گرایی و غرور ناشی از آن و طرح «تقابل علم و دین» و جا افتادن این تفکر به لحاظ ضعف‎های موجود در دین مسیحیت و مبلغان و عالمان آن و به حاشیه رانده شدن دین تربیت دینی نیز مورد غفلت قرار گرفت.
اما پس از مواجهه‎ی انسان با تبعات این غفلت‎زدگی و گرفتاری او با تبعات جامعه صنعتی و زندگی مادی و بروز مشکلات متعدد فردی و اجتماعی ضرورت نگاهی دوباره به تربیت دینی احساس شد؛ که در این میان نظرات مختلفی به چشم می‎خورد.
۱٫ عدّه‎ای با طرح عدم دخالت دین در تربیت انسان و ناکارآمدی آموزه‎های دینی که ناشی از نگاه منفی به دین و عدم شناخت دقیق از مکتب تربیتی آن است. این بحث را همچنان رویکردی به مباحث قدیمی و مربوط به زمان نابالغی علم، تلقی می‎کنند.
آنان تربیت را تنها بر مدار عقل و شناخت انسان از خودش استوار می‎سازند، و قائل‎اند که تنها علم، قابلیت شناسایی دقیق از آدمی را دارد؛ در این دیدگاه رابطه‎ای میان دین و تربیت وجود ندارد.
۲٫ با ابطال نظریه علم‎گرایی مطلق، گرایشی به مباحث دینی و معنوی بروز کرد، اما در این رهیافت نیز بسیاری از ندیشمندان غربی رویکرد انسان را به دین غیر وحیانی و انسان‎محور کافی دانسته و راه‎های تربیتی برگرفته از آن را نیز برای هدایت انسان در مسیر پر پیچ و خم زندگی کافی می‎دانند. در این نگاه، ملاک انسان، و نیازهای او و رفع آنها است. و در موارد نیاز به دین رجوع می‎کند و با خرد خود از آن بهره می‎جوید، اما هرگز خود را در اختیار دین قرار نمی‎دهد و نمی‎گذارد دین با راه‎های تربیتی خود برای او تصمیم‎گیری کند.
۳٫ با توجه به ناکارآمدی دین (انسان‎محور) در همه‎ی شؤون و عرصه‎های زندگی و همه جانبه نیازهای مادی و معنوی او، ضرورت رویکرد به (دین وحیانی) احساس می‎شود. در این نگاه به دین، که دارای رویکردی زندگی‎مدار نیز می‎باشد، دین در زوایای مختلف زندگی، نقش آفرینی می‎کند و در متن زندگی حضور جدی و پررنگی دارد و پاسخگوی همه‎ی نیازهای اوست. در این نگاه به دین بحث از «دین و روش‎های تربیتی» ضرورت می‎یابد زیرا:
بر این باوریم که خالق یکتا که به وجود آورنده و «ربّ» اوست بهتر از هر کسی انسان را می‎شناسد و بر نقاط ضعف و قوت او آگاه است و کامل‎ترین راه را دانسته و بهترین مقصد نهایی را برای او رقم زده است.
پیامبران و امامان ـ علیهم السّلام ـ نیز که انسان کامل و تربیت یافته همین مکتب بوده و بهترین مربیان هستند، آمده‎اند تا تربیت و هدایت انسان را عهده‎دار شده و راه درست را به او آموزش دهند، تا انسان پروردگار متعال را مالک و رب خویش قرار دهد و طرح تدبیر او را در زندگی به کار بندد و سرانجام به سعادت حقیقی رهنمون شده و به کمال واصل گردند.
بر این اساس در معارف اسلامی و سیره و سنت برجای مانده از پیشوایان دینی بهترین مبانی و روش‎های تربیتی یافت می‎شود.
پس روشن است که همه‎ی اجزای یک نظام تربیتی ـ حرکت او به سوی مقصد، چگونگی و شیوه‎های روش‎های آن به گونه‎ای ناظر به انسان است، لذا در تبیین تربیت دینی باید ملاحظه کرد که اسلام چه تعریفی از انسان ارائه می‎دهد و او را دارای چه استعدادی می‎داند و برای او چه اهدافی را معین می‎نماید.
با تبیین موارد فوق و شناخت صحیح از رابطه انسان با خالق و رب خود بیشتر به رابطه (دین و تربیت) پی می‎بریم. با توجه به مبانی موجود در متن دین و ارزش‎های بیان شده در آن و ویژگی‎های مبتنی بر ارزش‎ها باید به بررسی روش‎ها پرداخت، روش‎هایی که مبتنی بر ارزش‎های ارائه شده و فراخور استعداد و توانمندی آدمی و مطابق با واقعیت‎های موجود است نه مبتنی بر نظریه‎پردازی‌های آرمانی و تجربی که جای بسی آزمون و خطا دارد.
مجموعه منابع اسلامی و کتب اخلاقی سرشار از مباحث تربیتی بوده و از شیوه‎ها و روش‎های متعددی در تربیت و پرورش انسان سخن به میان آورده است، که امروزه نیازمند روزآمد کردن و تحقیق جدیدی است تا خانواده‎ها و مربیان امور تربیتی و فرهنگی جامعه در این زمان که عصر ارتباطات و تهاجم فرهنگی است آنها را به کار بسته و در تربیت نوجوانان و جوانان از آنها بهره جویند و بتوانند با به کارگیری روش‎های درست، دین را در نهاد نسل فردا جای داده و شاهد سلامت و سعادت او باشند.
در این میان پرسش‎هایی متعددی در اتخاذ روش‎های تربیت دینی و نحوه به کار بستن آنها موجود است، همانند: الف) روش تربیتی اسلام در تربیت دینی کودکان و جوانان چیست، و بر چه اساسی استوار است؟ ب) آیا روش‎های علمی موجود با روش‎های تربیت دینی مطابقت دارد، و جایگاه اعمال روش‎های قهر و تنبیه در نظام تربیتی اسلام چگونه است؟ ج) محدوده‎ی آزادی فردی و اجتماعی جوانان به ویژه در مسائل دینی چه اندازه است، و با اتخاذ چه روش‎هایی می‎توان جوانان را به باورهای درست دینی و اخلاقی رساند؟ پرسش‎های بسیاری از این قبیل که می‎توان با تکیه بر آیات و روایات و سیره تربیتی معصومین ـ علیهم السّلام ـ و سایر آموزه‎های دینی به پاسخ آنها پرداخت و روش درست را شناسایی کرد.
——————————————————————————–
[۱] .حجت‎الاسلام مقیمی حاجی.

جستجو
حسینیه اعظم زنجان

مسجد حسینیه اعظم زنجان به عنوان دومین قربانگاه جهان اسلام بعد از منا و پایتخت شور و شعور حسینی در ایران است. ثبت دسته عزاداری هشتم محرم برابر با شب تاسوعای حسینی به عنوان دهمین میراث معنوی ایران، دلیل منحصر به فرد بودن این حرکت معنوی و آستان مقدس و صد البته توجهات خاصه حضرت سید الشهداء (ع) به این مکان مذهبی است که شهرت و آوازه آن را به برکت معنویت خاص این مسجد و اعتقاد قلبی ارادتمندان حضرت امام حسین (ع) جهانی کرده است.
زنجان، خیابان فردوسی تلفن: ۰۲۴۳۳۳۲۳۰۳۰

X

برنامه هفتگی :

دوشنبه ها: دعای توسل بعدازنماز مغرب و عشا

پنجشنبه ها: زیارت عاشورا ساعت ۱۰ شب

جمعه ها: دعای ندبه ساعت ۷:۳۰ صبح