پیشینه ی تاریخی در جهان اسلام :

۱-۱- حکم عزاداری در قرآن

به نظر می رسد در قرآن، آیاتی که به طور صریح و مستقیم، بیانگر حکم عزاداری باشد، وجود ندارد؛ اما آنچه اکنون تحت عنوان مراسم عزاداری انجام می شود، دست تأیید چند گروه از آیات را بالای سر خود دارد:

الف) آیاتی که به فریاد کشیدن بر ضد ظلم، امر می کنند یا مجوز می دهند. مثل «لایحب اللّه الجهر بالسوءِ من القول الّا من ظلم» (نساء‎/ ۱۴۸) و آیات دیگر مانند: شعراء‎/ ۲۲۷؛ هود‎/ ۱۱۳؛ حج‎/ ۳۹.

ب) آیاتی که تحکیم ولایت راهدف خود قرار داده اند. مثل «إِنّما ولیکم اللّه و رسوله و الذین…» (مائده. ۵۵) و آیات دیگر مانند: نساء‎/ ،۵۹ بقره‎/ ۲۵۴.

ج) آیاتی که موّدت اهل بیت(ع) را تأکید کرده اند. قل لااسئلکم علیه اجر الاالموده فی القربی… (شوری‎/ ۲۳) و آیات دیگر.

د) آیاتی که دلالت بر سوگواری بعضی از انبیا یا دیگر اولیای الهی داشته اند، مثل سوگواری حضرت یعقوب(ع) در فراق حضرت یوسف(ع). مثل «و قال یأسفی علی یوسف و ابیضَّت عیناه من الحزن فهو کظیم» (یوسف‎/ ۸۵ – ۸۴) و آیات دیگر. و آیاتی که بزرگداشت شعائر الهی را تأکید می کنند. مثل «و من یعظم شعائر الله فإِنَّها من تقوی القلوب» (حج‎/ ۳۲) و آیات دیگر.

آیات بسیاری از قرآن نیز وجود دارد که در پرتو روایات معصومین(ع)، به نوعی، با امام حسین(ع) مرتبط شده اند؛ اما از آنجا که مرتبط با بحث عزاداری نیستند، به طور اجمال به آنها می پردازیم، از جمله: آیه )مباهله، فقل تعالوا ندع أَبناءَنا و أَبناءَکم و نساءَنا و نساءَکم و أنفسنا و أَنفسکم (آل عمران‎/ ۶۱)(.که آن حضرت یکی از مصادیق آن هستند، یا آیه )نفس مطمئنه یاأیَّتُها النَّفس المطمئنه ارجعی الی ربّک راضیه مرضیَّه فادخلی فی عبدی و ادخلی جنَّتی (فجر‎/ ۳۰ – ۲۷)( که به امام حسین(ع) تفسیر می شود؛ یا آیه ای که خداوند از بندگانش، راجع به خونریزی پیمان می گیرد، ) إذ اخذنا میثقکم لاتسفکون دماءَکم و لاتخرجون أنفسکم من دیرکم… (بقره‎/ ۸۴).( در تفسیر برهان ذیل این آیه آمده است که به هنگام نزول آیه، پیامبر(ص) فرمود: «یهود، عهد خدا را نقض و رسولان او را تکذیب کردند و اولیای الهی را کشتند، آیابه شما خبر بدهم به مشابه آنها از یهود این امت گفتند: بله یا رسول الله! حضرت رسول(ص) فرمود: قومی از امت من که خود را از اهل ملت من می دانند، افاضل ذریه مرا می کشند، شریعت و سنت مرا عوض می کنند، فرزندانم حسن و حسین را می کشند، همانطور که یهود، زکریا و یحیی را کشتند.» «الحسین(ع)، من خلال القرآن الکریم»، تألیف «الدکتورعبدالرسول الغفار».

۲-۱- عزاداری در روایات

روایات زیادی نیز در این باره وجود دارد که دلالت بر جواز گریه و عزاداری می کنند؛ امام صادق(ع) می فرماید: «بانوان در مصیبت ها، نیاز به نوحه سرایی و شیون و زاری دارند و باید اشکهایشان جاری شود، اما نباید سخنان باطل و بیهوده بگویند… .» (انّما تحتاج المرأه فی الماتم الی النوح لتیل دمعتها و لاینبغی اَن تقول هجراً… (وسائل الشیعه، ج ،۱۲ ص ،۹۰ باب جواز الکسب النائمه الحقلابالباطل)) آن حضرت در جای دیگر می فرمایند: «گریه کنندگان پنج نفر بودند: آدم(ع)، یعقوب (ع)، یوسف(ع)، فاطمه بنت محمد(ع) و علی بن الحسین(ع) گریه آدم به خاطر اخراج از بهشت،یعقوب(ع) در فراق یوسف(ع)، یوسف(ع) به جهت دوری پدر، حضرت زهرا(ع) برای پدرش و امام سجاد(ع) نیز برای شهادت پدر خویش گریه می کردند.» ( وسائل الشیعه، ج ،۲ ص ۹۲۲.) همچنین روایت است که امام صادق(ع) به فرزندش سفارش می کند که برایش مجالس عزاداری برگزار نماید.( بحار الانوار، ج ،۴۴ ص ،۲۸۹ باب ثواب البکاء علی مصیبه الحسین(ع).) روایاتی از این نوع، بسیار فراوان است و مهم ترین اهدافش مبارزه با ظلم وستم بنی امیه و بنی عباس بوده است.( رجبی حسین، پاسخ به شبهات عزاداری، ص ۸۷ ).

البته بعضی از احادیث اهل سنت با عزاداری مخالفت کرده اند و برخی دیگر، آن را تأیید و به آن سفارش نموده اند. در پاسخ به این تناقض می توان گفت که این روایات قابل جمع هستند و وجه جمع آنها به این است که روایات مخالف، برای نفی بعضی از کارهای ناصحیح که در عزاداری انجام می شود، آمده است، مثل داد وفریاد کردن، گریبان دریدن و سخن باطل گفتن، اما احادیث موافق، نظر به اصل عزاداری دارند.( همان، صص ۱۰۱ – ۹۰).

۳-۱- عزاداری در سیره معصومین(ع)

در سیره معصومین(ع) و سیره مسلمانان نیز عزاداری، دارای سابقه بوده است. مسلمانان در جنگ احد۷۰ شهید دادند. در مدینه، هر کسی برای بستگان شهید خود گریه می کرد. از این رو، چشمان مبارک پیامبر(ص) بادیدن این صحنه پر از اشک شد و فرمودند: «… اما عمویم حمزه گریه کننده ندارد.»( سیره الحلبیه، ج ،۲ ص ۲۰۶.)

ابن مسعود می گوید: پیامبر(ص) در سوگ حمزه بسیار گریه کرد، جنازه حمزه را رو به قبله نهاد و ایستاد و با صدای بلند گریه کرد و صفات خوب حمزه را برشمرد. ( همان، ص ۶۰.)

اسماء، همسر جعفر ابن ابیطالب که از زن های با ایمان و فداکار صدر اسلام بوده است، می گوید: جعفر در جنگ موته به شهادت رسید. بر رسول خدا(ص) وارد شدم، ایشان فرمودند: ای اسماء، فرزندان جعفر کجا هستند آنان را پیش آن حضرت آوردم، آنها را در آغوش کشید و گریه کرد و گفت جعفر امروز به شهادت رسید. ( طبقات، ابن سعد، ج ،۸ ص ۲۸۲.)

پیامبر(ص) در موارد بسیاری به سوگ یاران خود نشستند و گریه کردند، از جمله: در عیادت آخر و بیماری احتضار سعد بن عباده، رئیس قبیله خزرج، در کنار مزار دختر خود در مدینه، در سوگ فرزندش ابراهیم با بیان اینکه «قلبم از شدت اندوه می سوزد، اما سخنی بر خلاف رضای حق نمی گویم.» در سوگ عثمان بن مظعون در مدینه، در کنار مزار مادرشان در ابواء پس از گذشت سالیان دراز و مبعوث شدن آن حضرت به نبوت، به هنگام یادآوری شهادت امام علی(ع) و امام حسین(ع) حتی در هنگام ولادت امام حسین(ع) و در مکانهای مختلف مثل منزلهای عایشه، ام سلمه، زینب در خانه امام علی(ع) پس ازپیامبر(ص) نیز، صحابه عزاداری می کردند و علاوه بر گریه مستمر حضرت زهرا(س) کسان دیگری مثل بلال، قیس، ام ایمن نیز در سوگ پیامبر گریه کردند.( رجبی، حسین، پاسخ به شبهات عزاداری، ص ۶۱ – ۵)

زنان بنی هاشم در شهادت امام حسن(ع) و امام حسین(ع) عزاداری و گریه نمودند. ام سلمه که در عالم رؤیا از شهادت امام حسین(ع) با خبر می شود و پس از بیداری به عزاداری می پردازد و زنان هاشمی را نیز به عزاداری بر حسین (ع) دعوت می کند. جابر بن عبدالله انصاری پس از غسل در فرات و پوشیدن لباس تمیز پابرهنه و اندوهگین به سوی مزار امام حسین(ع) می رود و گریه فراوان می کند. انس ابن مالک و زید ابن ارقم از یاران پیامبر(ص) در سوگ امام حسین(ع) گریه نمودند. مختار ثقفی در عزای امام حسین(ع) گریه کرد و قسم خورد که انتقام آن را بگیرد.

به گفته «ابن قتیبه» شعار «یالثارات الحسین(ع)» را مختار ثقفی مطرح کرد. او نخستین کسی است که به مناسبت روز عاشورا، در منزل خود در شهر کوفه مجلس یادبود برپا کرد.

در مجموع هدف از این مجالس ، تحریک مردم برای جنگ علیه امویان و خونخواهی حسین (ع) بود. دینوری یادآور شده است که این مجالس برای سوگواری شهادت شهیدان کربلا و در کنار مزار آنان برگزار می شد.

توابین با شعار خونخواهی امام حسین (ع)، به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی، برای انتقام جمع می شوند و بر مزار امام حسین(ع) رفته و گریه و ناله می کنند. مردم کوفه و شام و مدینه، پس از شهادت امام حسین(ع) عزاداری می کنند و شعرا و سرایندگان عرب، اشعار فراوانی در سوگواری سروده اند.

گفتنی است بعضی از مواردی که از سیره معصومین(ع) و مسلمانان ذکر شد، ناظر به مراسم عزاداری نیست، بلکه بیانگر سوگ و داغدیده گی واقعی بوده و موارد متعددی هم بوده است که نشانگر سوگ واقعی نبوده است، بلکه مراسم عزاداری بوده و با هدف تبلیغی و سیاسی انجام می شده است. تمامی امامان پس از امام حسین(ع) برای آن حضرت عزاداری کرده اند و مصیبت آن حضرت را تازه ۱۲۰ – ۱۱۱)نگه داشته اند، به ویژه امام صادق(ع) که مجلس می گرفت و افراد جمع می شدند و ذکر مصیبت می شد و گریه می کردند.

جستجو
آمار سایت
  • 1
  • 10,856
  • 352,679
  • 354,710
حسینیه اعظم زنجان

مسجد حسینیه اعظم زنجان به عنوان دومین قربانگاه جهان اسلام بعد از منا و پایتخت شور و شعور حسینی در ایران است. ثبت دسته عزاداری هشتم محرم برابر با شب تاسوعای حسینی به عنوان دهمین میراث معنوی ایران، دلیل منحصر به فرد بودن این حرکت معنوی و آستان مقدس و صد البته توجهات خاصه حضرت سید الشهداء (ع) به این مکان مذهبی است که شهرت و آوازه آن را به برکت معنویت خاص این مسجد و اعتقاد قلبی ارادتمندان حضرت امام حسین (ع) جهانی کرده است.
زنجان، خیابان فردوسی تلفن: ۰۲۴۳۳۳۲۳۰۳۰

X

برنامه هفتگی :

دوشنبه ها: دعای توسل بعدازنماز مغرب و عشا

پنجشنبه ها: زیارت عاشورا ساعت ۱۰ شب

جمعه ها: دعای ندبه ساعت ۷:۳۰ صبح